Kao i kod drugih psihijatrijskih poremećaja postoji više teorija o uzrocima zlouporabe ili ovisnosti o psihoaktivnim tvarima. Najčešće citirane teorije o nastanku ovisnosti su: psihosocijalna, psihodinamska, bihevioralna, genetska i neurokemijska teorija.
Članovi obitelji osoba s ovisnošću o opijatima imaju visoku incidenciju poremećaja vezanih uz psihoaktivne tvari i antisocijalni poremećaj ličnosti.
