Specifične (jednostavne, izolirane) fobije karakterizira upadljiv i trajan strah od jasno vidljivih, ograničenih objekata ili situacija izlaganje kojim gotovo uvijek izaziva trenutačni anksiozni odgovor. Osoba doživljava značajan, trajan i izrazit ili bezrazložan strah, kada je prisutan ili kada se očekuje specifični objekt ili situacija.
Epidemiologija
Šestomjesečna stopa prevalencije kreće se između 5-10% na 100 stanovnika, a odnos oboljelih žena i muškaraca je 2:1. Dob u kojoj se javlja varira ovisno o tipu fobije. Postoji grupiranje unutar obitelji prema tipu fobije.
Etiologija
Prema današnjim saznanjima, riječ je o interakciji između bioloških i genetičkih faktora, te faktora okoliša.
Dijagnostički kriterij
Specifične fobije se prema MKB-10 klasifikaciji nalaze pod šifrom F40.2, a za konačnu dijagnozu su neophodni svi sljedeći kriteriji:
- psihološki ili vegetativni simptomi moraju biti primarne manifestacije anksioznosti, a ne sekundarne u odnosu na druge simptome, kao što su sumanute ideje ili opsesivne misli
- anksioznost mora biti ograničena na prisutnost određenog fobičnog objekta ili situacije
- fobična situacija izbjegava se kad god je to moguće
Postoji veliki broj fobija, a nazivaju se prema okolnostima u kojima se javljaju, prema predmetima i bićima koji uzrokuju strah:
- arahnofobija - strah od pauka
- akrofobija - strah od visine
- akustofobija - strah od zvukova
- aerofobija - strah od letenja, zraka
- amaksofobija - strah od prijevoznih sredstava
- arahnofobija - strah od pauka
- bacilofobija - strah od uzročnika zaraznih bolesti
- dendrofobija - strah od drveća
- dromofobija - strah od prelaženja ulice
- hidrofobija - strah od vode
- klaustrofobija - strah od zatvorenog prostora
- kronofobija - strah od vremena
- ksenofobija - strah od stranaca
- ofidiofobija - strah od zmija
- zoofobija - strah od životinja
Klinička slika
Anksioznost se gotovo uvijek osjeti u susretu s fobičnim podražajima, a razina varira u zavisnosti od stupnja ili blizine fobičnog podražaja, te stupnja ograničenja bijega od fobičnog podražaja. Npr. osobe koje imaju strah od životinja i insekata u direktnom kontaktu sa životinjama i insektima doživljavaju vrlo intenzivan strah sve do panike, često odvratnost ili gađenje i zbog toga razvijaju ponašanja opreza i izbjegavanja, koje dominira kliničkom slikom. Kod straha od bolesti (srčane, spolne, AIDS, neoplazme i dr.) osobe strahuju od mogućnosti da obole (za razliku od hipohondara koji su uvjereni da boluju od određene bolesti, te se u svrhu toga stalno pregledavaju). Ove osobe izbjegavaju svaki susret s liječnikom, bolnicom, te pretragama koje bi mogle potvrditi postojanje bolesti.
Liječenje
Najčešće se koristi terapija izlaganjem, gdje se oboljela osoba izlaže seriji stimulusa koji uzrokuju strah, a da se pri tome oboljelog uči kako nadvladati anksioznost različitim tehnikama relaksacije, kontrole disanja, te na razini kognitivnog realizirati činjenicu da je fobična situacija, u stvari, sigurna. Od farmakoterapije se daju benzodiazepini, a i antagonisti beta-adrenergičkih receptora pokazali su svoju učinkovitost.
